We lijken inderdaad af te stevenen op een rampzalige toekomst, schrijft Ariane Bazan. Maar dat hoeft niet einde verhaal te betekenen.<\/p>\n\n\n\n
De Standaard, donderdag 27 juni 2024.<\/p>\n\n\n\n
\u201cDe herinnering aan een oorlog gaat drie generaties mee, daarna komt er vaak een nieuwe oorlog\u201d, zegt Arnon Grunberg in DS Letteren dit weekend. In Belgi\u00eb scoort Vlaams Belang als nooit tevoren. In Frankrijk ontbindt president Emmanuel Macron de Assembl\u00e9e G\u00e9nerale en tellen we af naar beslissende verkiezingen waarbij voor het eerst in de <\/a>naoorlogse geschiedenis het extreemrechtse Rassemblement National (RN) een realistische gooi naar de macht doet. In Le Monde Diplomatique van deze maand staat een kaart van een geelbruin Europa waarbij in ongeveer elk land het cordon sanitaire rond extreemrechts het begeeft, niet alleen voor regeringsdeelname, maar ook rond het gedachtegoed, dat nu de denkwereld van velen binnendringt.<\/p>\n\n\n\n Het linkse volksfront, dat in Frankrijk in ijltempo werd opgericht, verwijst met Nouveau Front Populaire naar de naam van de coalitie van linkse partijen die in de jaren 30 het hoofd bood aan het fascistische gevaar. Ook de wereldsituatie polariseert. Zo houden mediadebatten rekening met de rol van Donald Trump alsof hij al opnieuw verkozen is. We voelen de hete adem van oorlog en rampspoed in de nek.<\/p>\n\n\n\n In de geschiedenis komt alles altijd terug en komt alles altijd op een andere manier terug \u2013 en tussen die beide vaststellingen ligt een smalle straat van hoop. De Franse filosoof Jacques Derrida maakt zo een verschil tussen avenir en futur. Le futur, zo schrijft hij, \u201cis het voorspelbare, wat we nu in onze agenda voor de toekomst inschrijven\u201d. L\u2019avenir, daarentegen, is \u201chet onvoorspelbare: het is wat ons overkomt, wat we niet hadden ingecalculeerd en toch gebeurt\u201d.<\/p>\n\n\n\n Voorbij de theorie van de drie generaties is ook het nederig makende effect van de nazikampen aan het wegebben. Die ongeziene concentratie van ontmenselijkend en wreedaardig geweld op industri\u00eble schaal heeft velen van ons de maat doen nemen van de verschrikkingen waartoe mensen in staat waren \u2013 mensen van wie we aanvoelen dat ze niet zo verschillend zijn van ieder van ons.<\/p>\n\n\n\n Die verschrikking heeft ons zeker een halve eeuw tot bescheidenheid aangemaand, een bescheidenheid die ons ertoe kon brengen het hogere goed boven het eigenbelang te plaatsen. Met de slogan \u201cnooit meer oorlog\u201d voorop hebben we in sneltempo regulerende instellingen zoals de Verenigde Naties en de Europese Gemeenschap uit de grond gestampt. Er kwam gedurende zeventig jaren een mooie beschavingstijd, maar de kampen liggen nu drie generaties achter ons en we voelen het levensbelang van het gemeenschappelijke minder scherp. We trekken ons allemaal wat terug uit de groep, en we denken opnieuw: \u201cZo\u2019n vaart zal het wel niet lopen.\u201d Ook vanuit die logica bekeken moeten we misschien nogmaals het ergste vrezen.<\/p>\n\n\n\n Het lijkt er inderdaad op dat we op een voorspelbare manier op een vrij rampzalige toekomst afstevenen. Toch kun je dit doemverhaal ook vergelijken met het koorlied uit het stuk Zeven tegen Thebe, dat zich, gedragen door de fluitmuziek van de grote God Pan, als een geritsel razendsnel verspreidt, als een Tiktok-gerucht over de draden van een wereld\u00adnetwerk. Voor Eteocles, de koning van Thebe, is het geen eenvoudige taak om het hoofd koel te houden, want \u201cde vijanden staan aan de zeven stadspoorten\u201d en ze bedreigen \u201cvrouwen en kinderen\u201d, zingt het koor. Panisch vrezen de Thebanen dat ze weer tot slavernij gedwongen zullen worden, vervangen door barbaren, en dat het einde van de beschaving is ingeluid. Maar de wijze Aischylos legt Eteocles treffende woorden in de mond: \u201cLaat je niet door Pan verleiden en houd op met dat gejammer. Doem- en schrikbeelden blijven beelden\u201d, antwoordt hij aan het koor, \u201cen vooralsnog gaan we niet dood van beelden.\u201d Waarna Eteocles, poort na poort, uitdaging na uitdaging, krachtdadig de vijand verslaat.<\/p>\n\n\n\n Aan de zevende poort, waar zijn broer Polyneikes zal aanvallen, vat Eteocles zelf post. Beiden zijn de zonen van de incestueuze Oedipus en Eteocles weet dat als hij het tegen zijn broer opneemt, ze allebei zullen sterven: dat voorspelt de vloek die op hen rust. Maar zijn dood betekent meteen ook de zekerheid dat Thebe finaal gered zal worden. Aischylos wil geen eng pleidooi houden voor absolute zelfopoffering. Wel geeft hij ons de tijdloze boodschap dat wanneer rampspoed en paniek op de agenda komen, dat niet noodzakelijk einde verhaal hoeft te betekenen: mensen reageren niet alleen panisch, maar soms ook met een verbazende nuchterheid en daadkracht, en met een hernieuwde zin voor het gemeenschappelijke goed.<\/p>\n\n\n\n Quand sonne l’heure de la catastrophe, nous r\u00e9agissons aussi avec discernement.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Trois g\u00e9n\u00e9rations nous s\u00e9parent des camps de concentration. L’histoire montre qu’en trois g\u00e9n\u00e9rations nous perdons l’urgence du bien commun, l’urgence qui nous avait amen\u00e9 \u00e0 la construction des grandes institutions apr\u00e8s la seconde guerre mondiale, les Nations Unis et la Communaut\u00e9 Europ\u00e9enne entre autres. Or, m\u00eame si nous avan\u00e7ons vers ce nouvel effondrement, Eschyle dans “Les Sept contre Th\u00e8bes” montre que l’histoire ne s’arr\u00eate pas l\u00e0. Il met en sc\u00e8ne Et\u00e9ocle qui, contenu, intelligent, courageux, s’emploie d’abord \u00e0 d\u00e9construire efficacement la rumeur qui s\u00e8me la panique, et ensuite \u00e0 d\u00e9ployer une strat\u00e9gie pour affronter une \u00e0 une les sept portes, par o\u00f9 l’ennemi rentrera dans la ville. Il se place \u00e0 la septi\u00e8me, avec certitude qu’il gagnera cette bataille, puisque l’oracle l’avait pr\u00e9dit, et en pla\u00e7ant le bien commun avant son int\u00e9r\u00eat personnel. <\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" We lijken inderdaad af te stevenen op een rampzalige toekomst, schrijft Ariane Bazan. Maar dat hoeft niet einde verhaal te betekenen. De Standaard, donderdag 27 juni 2024. \u201cDe herinnering aan een oorlog gaat drie generaties mee, daarna komt er vaak … Continue reading