https:\/\/www.standaard.be\/cnt\/dmf20210526_97645875<\/p>\n
Naar aanleiding van de zaak-Conings vroeg ik me af hoe een gesprek zou verlopen tussen de ministerraad en een delegatie van psychologen die zich verdiept hebben in de \u2018wetenschap van de onredelijkheid\u2019. Misschien zou het zoiets kunnen zijn.<\/p>\n
\u2018Uiteraard, meneer de eerste minister, kunnen we de menselijke geest niet met een virus vergelijken\u2019, begint de voorzitster. \u2018Maar de menselijke geest werkt soms wel op dezelfde manier\u00ad, associatief en epidemisch: bij geesten die dicht bij elkaar\u00ad staan, kan een idee overspringen, ook schade\u00adlijke idee\u00ebn die tot geweld kunnen leiden\u00ad.\u2019<\/p>\n
Een collega pikt in: \u2018In \u201cnormale tijden\u201d, wanneer die idee\u00ebn niet heel sterk leven in de bevolking, is dat niet zo\u2019n probleem. We weten dat er altijd extreme gedachten zijn, en eigenlijk horen die erbij. Wanneer we rechtvaardig samenleven, zijn die idee\u00ebn ongevaarlijk. Maar in een samen\u00adleving die anderen heeft gediscrimineerd of uit\u00adgebuit, kunnen die idee\u00ebn tot reacties van geweld leiden. Ook de geschiedenis speelt een rol. Geen enkel land kan zonder meer fier zijn op zijn geschiedenis. Dat we het in West-Europa zo goed hebben, komt ook omdat er veel rijkdom kwam uit de kolonies, om maar iets te zeggen.\u2019<\/p>\n
\u2018Laten we bij de zaak blijven\u2019, onder\u00adbreekt de premier.<\/p>\n
\u2018Ik denk dat ik het begrijp,\u2019 zegt de minister van Leefmilieu opgetogen, \u2018ook voor de natuur geldt hetzelfde: wanneer we ons houden aan een vorm van harmonie jegens onze biotoop, dan riskeren we geen epidemie\u00ebn \u2013 wanneer we daarentegen de natuur steeds verder uitbuiten, dan stellen we ons bloot aan \u201creacties\u201d, aan virussen\u00ad bijvoorbeeld.\u2019<\/p>\n
\u2018Precies,\u2019 gaat de eerste psychologe verder, \u2018een beperkte reactie vinden we ook redelijk: wie wind zaait, zal storm oogsten. Maar soms kan de menselijke dynamiek op die van een virus lijken.\u2019<\/p>\n
\u2018Maar de mens is geen virus!\u2019, protesteert de minister van Volks\u00adgezondheid.<\/p>\n
\u2018Nee, de mens is geen virus. De mens is een denkend wezen, maar het nadenken is er in de evolutie bijgekomen en heeft de onredelijkheid niet vervangen. We zijn tegelijk redelijk en onredelijk, en de mechanismen van het onredelijke lijken verduiveld sterk op die van het virus\u00ad. Als er een voedingsbodem voor is, kan \u00e9\u00e9n iemand, of een kleine groep mensen, snel heel kwaad worden, en plots veel mensen aansteken. Dan heb je een lokale haard, die, voor je het weet, nationaal of zelfs internationaal uitbreidt. Dat is \u201ceen exponenti\u00eble dynamiek\u201d, een beetje zoals een ontploffing. Of die ontploffing er komt en waar, is toe\u00advallig. Soms denk je: hier gaat iets ontploffen, en dan gebeurt dat niet, soms denk je: hier is alles veilig, en dan ontploft\u00ad het toch. Dat onvoorspelbare verloop noemen we \u201ccontingent\u201d. Het liefst willen we geen rekening houden met zo\u2019n grillige gang van zaken: \u201cWe mogen ons normale leven niet laten verpesten door een paar enkelingen!\u201d, zeggen we dan, en we willen het liefst denken dat het maar om een een\u00admalig incident ging.\u2019<\/p>\n
De tweede vrouw van de delegatie raapt haar moed bijeen, en met een trillende stem zegt ze: \u2018Maar zo\u2019n inci\u00addent kan opnieuw gebeuren en grote gevolgen hebben. We raden aan dat in zo\u2019n periode van verhoogde gevoeligheid publieke stemmen tijdelijk een vorm van terughoudendheid aan de dag leggen, een vorm van afstand, of soms zelfs een blad voor de mond nemen\u00ad.\u2019<\/p>\n
\u2018\u2026 een masker, en nu nog een blad voor de mond ook, is dat niet wat veel?\u2019, schertst een minister van de Vlaamse regering.<\/p>\n
\u2018We bedoelen een soberheid in het spreken, waarbij we tijdelijk heel strikt bij de zaak blijven, en niet op de man spelen.\u2019<\/p>\n
Een golf van gemor gaat door het gezelschap. \u2018Uiteraard is dat vrijheidsberovend, en dus moeten we zo vlug mogelijk terug naar \u201cnormaal\u201d\u2019, zegt haar collega snel, \u2018maar zolang dat niet het geval is, moeten we misschien rekening houden met mogelijk explosieve situaties.\u2019<\/p>\n
\u2018Ho, ho,\u2019 zeggen de politici in koor, \u2018dat kan niet, dat is inboeten op een fundamentele vrijheid, de vrijheid van meningsuiting.\u2019 De eerste psychologe schuifelt ongemakkelijk: \u2018Dat begrijpen we \u2026 en uiteindelijk voeren jullie beleid, niet wij. Wij zijn er om inzichten te geven. Misschien is het toch belang\u00adrijk om niet blind te varen.\u2019<\/p>\n
\u2018Ja, dat is waar\u2019, besluit de eerste minister verrassend.<\/p>\n
De minister van Volksgezondheid mijmert: \u2018We hebben het exponen\u00adti\u00eble en contingente van de mense\u00adlijke geest misschien toch onderschat. Toen sommigen dachten dat het \u201cvirus\u00adprobleem\u201d ook zonder bijko\u00admende maatregelen zou goedkomen, moesten we steeds wijzen op dat grillige, exponenti\u00eble virus\u00adgedrag \u2026 maar al die tijd hebben we zelf de grillige, potentieel explosieve logica van het menselijke denken ontkend. Hoe onre\u00addelijk was dat?\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
https:\/\/www.standaard.be\/cnt\/dmf20210526_97645875 Naar aanleiding van de zaak-Conings vroeg ik me af hoe een gesprek zou verlopen tussen de ministerraad en een delegatie van psychologen die zich verdiept hebben in de \u2018wetenschap van de onredelijkheid\u2019. Misschien zou het zoiets kunnen zijn. \u2018Uiteraard, … Continue reading