Ariane Bazan<\/p>\n\n\n\n
Donderdag 2 juni 2022 om 3.25 uur<\/p>\n\n\n\n
Op het einde van de 19de eeuw genoot psychiater Jean-Martin Charcot, hoofd van de \u00adafdeling \u2018geestesgestoorden\u2019 in het Parijse ziekenhuis La Salp\u00eatri\u00e8re, een mediatiek succes. In zijn afdeling verbleven vrouwen die het etiket \u2018hysterica\u2019 droegen. Charcot maakte komaf met het hardnekkige idee dat die \u00addames hun lijden zouden veinzen. Zo had de Britse arts Thomas Sydenham hen twee eeuwen voordien nog \u2018de grote bedriegers\u2019 genoemd.Hysterische en lichamelijke symptomen kun je vaak niet van elkaar onderscheiden. Soms vertonen pati\u00ebnten verstijfde of verdoofde ledematen, maar geen enkel lichamelijk letsel kan die stijfheid of die anesthesie verklaren. Charcot, die graag in het openbaar optrad, kon dankzij een toestelletje op de arm, dat de minste beweging opschaalt, aantonen dat er bij een \u2018hysterische\u2019 verstijving niet de minste trilling was, terwijl dat wel duidelijk het geval is als je een vrijwilliger vraagt om zo\u2019n verstijving te veinzen.Een andere keer prikte hij onverwachts met een naald in de arm van een pati\u00ebnte met hysterische anesthesie: ze schrok niet op. \u00adHysterica\u2019s simuleren dus niet, zei Charcot: hun arm, om bij het laatste voorbeeld te blijven, is wel degelijk fysiologisch verstijfd of verdoofd.Het publiek en de medische \u00adwereld twijfelden. Charcot maakte op basis van de toen pas uitgevonden fotoreproductie een catalogus van de verschillende stadia van de \u2018reguliere hysterische \u00adcrisis\u2019. Zo heette een van die stadia de \u2018passionele kruisigingshouding\u2019. Het viel confraters op dat die alleen bij de dames van La Salp\u00eatri\u00e8re voorkwam. Toen het fenomeen ook door een collega, zoals Hyppolyte Bernheim in Nancy, bij enkele van zijn pati\u00ebnten werd opgemerkt, ging het over vrouwen die eerder een tijd in La Salp\u00eatri\u00e8re hadden verbleven. Ze nemen het van elkaar over, was de conclusie, en dan denken we automatisch toch aan simulatie.GroepsdrukOok op de weide tijdens het festival We R Young in Hasselt zou de \u00adpaniek bij \u00e9\u00e9n jongere of enkele jongeren ontstaan zijn, die misschien wel of misschien niet een prik kregen. De emotie zou dan snel door anderen, wellicht zonder prik, zijn overgenomen en tot \u2018massahysterie\u2019 hebben geleid. Het \u00adlijden daarbij \u2013 de benauwdheid, de ademhalingsproblemen, het flauw\u00advallen \u2013 zijn echt.Hoe kun je nu \u00adgedrag van elkaar overnemen zonder te doen alsof? Charcot toonde aan dat onder hypnose ook niet-hysterische mensen hun arm kunnen stijfhouden zonder te trillen. Toch is hypnose geen fysieke ingreep, maar \u00adalleen een suggestie die we, veelal door omstandigheden van groepsdruk, hoge emotie of gezag, zonder kritiek aanvaarden. Dat idee \u2013 \u2018ik ben verdoofd\u2019 of \u2018ik ben geprikt\u2019, bijvoorbeeld \u2013 wordt zonder die controle een \u2018vrije\u2019 gedachte, die effecten in het lichaam kan veroor\u00adzaken, zoals verdoving, maar ook \u00adpijn\u00adreacties of zelfs flauwvallen.Het incident op de festivalweide maakt duidelijk dat mensen soms \u00adonkritisch elkaars mentale wereld over\u00adnemen. In hechte groepen of bij felle emoties gaan idee\u00ebn makkelijker over van mens op mens, en uiteindelijk is \u00adiedereen er vatbaar voor. Wat journalist Stein Falk daar vorige week in het VRT-Journaal over zei, was opmerkelijk: \u2018Je mag er niet aan denken dat op grote festivals deze zomer paniek of hysterie ontstaat of \u2013 het is ook moeilijk om er een verslag over te brengen\u2019. Het was alsof Falk tijdens het spreken zelf de maat nam van de mogelijke impact van zijn woorden \u2013 dat hij zelf misschien wel mensen onbewust op het idee zou kunnen brengen \u2013 en daar even voor \u00adterugdeinsde.Diagnose voor ontredderingIedere mens kampt in zijn leven met onbestemde angsten, onvatbare mislukkingen en afwijzingen, en de onmogelijkheid om de vinger op de wonde te leggen maakt de gevoelens ellendiger. \u2018Misschien ben ik wel gek aan het worden, of komt het nooit goed met me\u2019, denken we soms. Maar dankzij de \u00admogelijke oorzaken voor ontreddering die de ronde doen, en waar vaak een medische uitleg voor bestaat, kunnen we dat onbehagen concreet aan iets vastknopen. Dat lucht op en zo laten we die informatie onkritisch toe.Tegenwoordig doen termen als \u00adhyperactiviteit, burn-out, hoog\u00adbegaafdheid, hoogsensitiviteit of \u00adborderline de ronde. Als plots veel mensen tegelijk hun ontreddering aan zo\u2019n diagnose verbinden, krijgen we, zoals bij fysieke aandoeningen, ware mentale epidemie\u00ebn. Misschien verschilt zo\u2019n epidemie niet zo sterk van de Hasseltse \u2018massahysterie\u2019 en wordt ze verspreid door mediati\u00adsering, waar Falk al voor leek te vrezen.Zowel in het ene zowel als in het \u00adandere \u00adgeval haalt niet een specifiek \u00adlichamelijk defect ons onderuit, maar wel de tijdloze moeilijkheid van wat het betekent om mens te zijn, en dat is wellicht zowel een vloek als een zegen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ariane Bazan Donderdag 2 juni 2022 om 3.25 uur Op het einde van de 19de eeuw genoot psychiater Jean-Martin Charcot, hoofd van de \u00adafdeling \u2018geestesgestoorden\u2019 in het Parijse ziekenhuis La Salp\u00eatri\u00e8re, een mediatiek succes. In zijn afdeling verbleven vrouwen die … Continue reading