De mens is geen object, aandacht voor het menselijke lijden vereist meer dan een \u2018behandeling\u2019. Ariane Bazan duidt op een noodzaak aan begrippen als liefde en vertrouwen in een wetenschappelijke context.<\/p>\n\n\n\n
De Standaard, donderdag 15 februari 2024 om 03:00<\/a><\/p>\n\n\n\n De dag dat mijn vader stierf, 14\u00a0maart 2021, alleen en zonder dat we hem mochten bezoeken vanwege de coronamaatregelen, is mijn moeder op slag dement geworden. \u201cZwijg over nare dingen\u201d, was haar reactie toen we vertelden dat haar man overleden was. Met kerst vorig jaar gaven we haar een pop als geschenk. Die vergeet ze nergens en drukt ze steevast aan haar borst, niet zelden met beide handen en meer passie dan in een pi\u00ebta.<\/p>\n\n\n\n Het is mode geworden om aan intellectuelen te vragen wat in deze hopeloze tijden hoop geeft. Zo was het vorige maand de beurt aan de 102-jarige Franse intellectueel Edgard Morin in Le Monde<\/em> (23 januari). Morin vindt dat we met zijn allen door \u201chet ontbreken van voorzienbare hoop\u201d aan de grond gedrukt worden, maar dat \u201cdankzij de weerstand van de geest het onwaarschijnlijke, en vooral het onvoorspelbare, kunnen opduiken\u201d. Vorige week stond in de Vlaamse media zo\u2019n onwaarschijnlijke vierentwintigjarige jongeman op, Teun Toebes genaamd, die weerstand bood.<\/p>\n\n\n\n De jonge Nederlander vertelt over zijn tocht rond de wereld langs centra voor de opvang van dementie. Hij is bevlogen en wil met kracht een boodschap overbrengen waarvan de draagwijdte ver reikt: een andere visie op gezondheid is al in werking en belangrijk daarbij is niet de kwaliteit van zorg, maar wel de kwaliteit van leven.<\/p>\n\n\n\n De medische aanpak wil mentaal lijden behandelen. Maar behandelen is wat een mens doet met een object, en dat is een strijd die we verliezen: een mens is door de band genomen niet mentaal evenwichtig en \u00e9\u00e9n op vijf, zo blijkt, heeft een hulpvraag. Zoveel zorgobjecten kunnen we niet dragen. Wat Toebes zegt, is dat pijn niet het doelwit mag zijn, maar de mens, en de dosis niet medicatie, maar nabijheid.<\/a><\/p>\n\n\n\n Nabijheid is eigenlijk liefde, zoals ook beschikbaarheid, vertrouwen en zelfs aandacht liefde zijn: ik zie je graag om geen enkele andere reden dan dat jij bent wie jij bent. Omdat dat idee de teneur heeft van een \u2018Bond zonder naam\u2019-boodschap, missen we de essentie: iemand tot object maken is iemand zwaar maken, terwijl het vertrouwen, \u00adiemand licht maakt. In het eerste geval worden we passief, in het andere levend en gaan we mee voor onszelf zorgen \u2013 \u00e9n veelal onmiddellijk ook voor onze naasten. Dat is geen romantische zalf, het is een omkering, een revolutie.<\/p>\n\n\n\n Morin, nochtans een vooruitgangsdenker, stelt ook dat \u201cde vooruitgang van de kennis, door de disciplinaire barri\u00e8res, tot een teruggang van het denken heeft geleid. In deze technocratische wereld, blijkt de vooruitgang van de kennis niet in staat de complexiteit van de menselijke werkelijkheid te begrijpen.\u201d<\/p>\n\n\n\n Voor een technocratie is het moeilijk om begrippen als liefde en vertrouwen een wetenschappelijke plaats te geven. Maar Toebes biedt weerstand: \u201cHet gaat niet over bewoners, cli\u00ebnten of pati\u00ebnten, maar over verlangende wezens, op zoek naar liefde.\u201d Het valt op dat hij niet makkelijk meepraat, maar aandringt om iets duidelijk te maken: zo zegt hij alle initiatieven die leven brengen in woonzorgcentra toe te juichen, maar dat mag niet de fundamentele inzet overschaduwen, die van de overstap naar een ander denksysteem \u2013 dat niet minder rationeel of wetenschappelijk is dan de geneeskunde of de technocratie, maar op andere principes stoelt, voeg ik er graag aan toe. En de acute nood voor zo\u2019n anders denken overstijgt de mentale zorg, maar verraadt een \u201ccrisis van de mensheid die geen mensheid kan worden\u201d, aldus Morin.<\/p>\n\n\n\n Wat Morin en Toebes duidelijk maken, is dat we niet meer mogen afdingen op de waarheid: op het vlak van de mentale gezondheidszorg, is de aanpak nu een schipbreuk en we zullen er niet uit raken als onze technieken performanter worden. De \u201ccomplexiteit van de menselijke werkelijkheid\u201d toont dat verlangens en trauma mee onze rede en onze intenties vormgeven waardoor die vaak niet in de pas van de bewuste wil lopen. Willen we toch kunnen samenleven, dan zijn we verplicht om met vertrouwen bij te passen. Die principes van onvolmaaktheid en vertrouwen moeten wetenschappelijk gedacht worden. Niet als een mantra, niet als een religie, maar als een wetenschap, zij het een fundamenteel andere wetenschap.<\/p>\n\n\n\n \u201cIk ben toch niet meer van enig nut\u201d, zegt Lia, 96, aan Teun Toebes. Wanneer we in het woonzorgcentrum op bezoek zijn, komt een andere dame bij ons zitten. Mijn moeder grijpt meteen haar hand en streelt die aanhoudend met \u00e9\u00e9n vinger. De dame fluistert: \u201cJe t\u2019aime<\/em>.\u201d Wat mensen levend houdt, lieve Lia, is niet de nutsvraag, maar die van de liefde.<\/p>\n\n\n\n <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" De mens is geen object, aandacht voor het menselijke lijden vereist meer dan een \u2018behandeling\u2019. Ariane Bazan duidt op een noodzaak aan begrippen als liefde en vertrouwen in een wetenschappelijke context. De Standaard, donderdag 15 februari 2024 om 03:00 De … Continue reading