Actualités – What’s new?

Bazan, A., & Poenaru, L. Le lieu vide comme garant de liberte ́ et de changement. Entretien avec Ariane Bazan. In Analysis (2018),

Ariane Bazan en entretien avec Liviu Poenaru à propos de la psychanalyse, de la neuropsychanalyse, de la clinique, de l’éthique, de la vie…

pdf complet Entretien Bazan-Poenaru

“Dans les articulations auxquelles vous faites références, ‘la psychanalyse’ s’est ‘adaptée’, au vocabulaire, aux attentes, pour ‘se mettre à table avec les autres’ (expression utilisée par Fonagy, 2003, p. 75 “to take its place at the high table of the scientific study of the mind”.). Elle s’est défaite de sa radicalité, même jusqu’à relativiser les concepts fondateurs tels que l’inconscient, le refoulement, mais certainement en se distantiant de son côté ‘scandaleux’ du côté de ses théories sexuelles, par exemple. Ben, dans la mesure où elle s’est ainsi ‘normalisée’, un nombre des autres partenaires ont eu ‘la grandeur d’âme’ de laisser de côté les vieilles rancunes et de l’accepter, voire de l’inviter à table, voire parfois même de la flatter. Elle est devenue une dame bien comme il faut, qu’on doit se rappeler d’inviter, pour s’assurer le plus possible de la bonne entente, mais ainsi ‘assagie’ elle n’est plus en rien nécessaire. Elle n’offre pas de plus-value: on l’inclut, pour des raison politiques, mais elle n’apporte pas d’éclairage exclusif. Certainement dans les théories développementales, on s’en sort très bien sans la psychanalyse.”


‘Wilde jij als meisje van zes al de mens doorgronden?’

Zomeravondgesprek Minister van Landbouw Carola Schouten bidt voor ze met gedupeerde boeren gaat praten, hoogleraar psychologie Ariane Bazan geeft haar patiënten onvoorwaardelijke liefde. „Ah, ja, maar natuurlijk wilde ik mijn vader redden.”
Petra de Koning en Jannetje Koelewijn, NRC Handelsblad,  3 augustus 2018


Please consult this webpage:
and select ‘Faculty of Psychology and Education/Faculté des Sciences Psychologiques et de l’Education’.



International researchers with a Ph.D. in Psychology (or equivalent, to be discussed) and an interest in neuropsychoanalysis who wish to do a postdoc with Professor Ariane Bazan at the Université Libre de Bruxelles (ULB) should please contact her as soon as possible at Opportunities are opening (see below).

As a Professor in Clinical Psychology and Psychopathology (Ph.D. Biology, Ph.D. Psychology), Professor Bazan runs a small group at the ULB that conducts empirical research on psychoanalytic metapsychology using cognitive, linguistic and (some) neuroscientific methods.  The broad theme is « Lacanian Neuropsychoanalysis ». By way of illustration, empirical research is conducted in three large domains: (1) primary and secondary process mentation, (2) repression and inhibition, (3) enjoyment and repetition.

(1) Primary and secondary process mentation: In the mental health domain, diagnosis is done either on a phenomenological basis (e.g. DSM), in which case diagnosis does not seem to catch the constitutive dynamics of the subject, or by single case analysis (‘logique du cas’), in which case diagnosis is more difficult to share in a larger scientific dialogue. Another approach to mental diagnosis is proposed, in which a structural position in language is ‘measured’: this position in language is thought to be either on the primary process mode, or on the secondary process mode and/or with a high level of dissociation or integration between both modes, and is dynamically sensitive to anxiety and defenses. Her group are developing a ‘linguistic tool box’ for this type of diagnostic approach (including WordLists, WordPlays, New Metaphors and adapting existing methods such as Hayling, Jacobi and TongTwister). Additionally a validated non-linguistic method, the GeoCat, is included. Research here may involve assessment of the language-position characteristics in different clinical populations and situations.

(2) Repression and inhibition: A distinction has to be made between two different defense logics. First, there is a more fundamental movement, which defends against the stimulus without its precise identification and which is thought to be the effect of the synchronisation of alpha waves. Research here involves ERP measurements (Bazan, 2017). Second, there is secondary repression, which needs precise and accurate identification of the stimulus and which is thought to be the effect of sensorimotor inhibition (Bazan, 2012). Research here is mostly done with rebound paradigms, e.g. Wegner et al. (2004). The specificity of the lab is to measure rebound both on the level of semantics and on the level of the signifier (phoneme groups).

(3) Enjoyment and repetition: In the past, her group has extensively defended the proposition that there is some parallel between the psychoanalytic concepts of jouissance and repetition compulsion and the activation of the mesolimbic dopaminergic circuits (NAS-DA) and their incentive sensitization (Bazan & Detandt, 2013, 2015; Bazan et al., 2016). Combining Go/NoGo paradigms, in which response bias for specific stimuli are measured, followed by free association on the same stimuli, assessed by an «Affect-Pulsion» questionnaire (Detandt, 2016) given to naive judges (in order to avoid circularity, Grunbaum, 1984), her group empirically assess a coherence between what drives behavior and how this pervades into speech. This excitement, which can be assessed both through behavior and speech, appears to depend first and foremost on the arousal level of stimuli, and no so much on their valence. Thus what drives behavior, and its repetition, is more fundamentally dependent on excitement, independent of valence – which is in agreement with clinical observation.

Bazan, A. (2012). From sensorimotor inhibition to Freudian repression: insights from psychosis applied to neurosis. Frontiers in Psychology, 3,452.
Bazan, A. (2017). Alpha synchronization as a brain model for unconscious defense: an overview of the work of Howard Shevrin and team. The International Journal of Psychoanalysis.
Bazan, A. & Detandt, S. (2013). On the physiology of jouissance: interpreting the mesolimbic dopaminergic reward functions from a psychoanalytic perspective. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 709, 7-13.
Bazan, A. & Detandt, S. (2015). Trauma and jouissance, a neuropsychoanalytic perspective. Journal of the Centre for Freudian Analysis and Research (JCFAR), 26, 99-127.
Bazan, A., Detandt, S., & Askari, S. (2016). Proposition pour une physiologie de la jouissance. Evolution Psychiatrique, 81, 777-787.
Detandt, S. (2016). De la « jouissance » au « wanting » dans une population de fumeurs : étude empirique sur les tenants des assuétudes à l’interface des approches clinique et expérimentales. Unpublished doctoral dissertation, Université Libre de Bruxelles.
Grunbaum, A. (1984). The foundations of psychoanalysis: A philosophical critique. Berkeley, CA: California UP.
Wegner D.M., Wenzlaff R.M., Kozak M. (2004). Dream rebound the return of suppressed thoughts in dreams. Psychological Science, 15: 232–236.

Funding opportunities

Due to a prestigious COFUND financing opportunity under the MARIE SKLODOWSKA-CURIE (H2020) program, there will be three calls for applications for postdoctoral candidates at the Université libre de Bruxelles over the coming year. These calls will allow for more than 63 fellowships across all research domains, including neuropsychoanalytic work.

The first call will open on August 1, 2018 and close on October 15, 2018, and is for a two-year fellowship to start between April 1 and October 15, 2019. It will be open to researchers, holders of a doctoral degree (with a maximum of 7 years of seniority), and to those who have not resided or worked in Belgium for more than 12 months prior to the closing date of the call.

Cell Europe will soon organize four information sessions on our different campuses:

– 28/08 (12pm to 2pm): Solbosch Campus

– 29/08 (12pm to 2pm): Campus of La Plaine

– 30/08 (12pm to 2pm): Erasmus Campus

– 31/08 (12pm to 2pm): Campus of Gosselies

Registration and questions, email:

In addition, and still within the framework of the Horizon 2020 research program, the European Commission has launched its call for the individual MARIE SKLODOWSKA-CURIE Fellowships (closing of the next call: 12 September 2018). These fellowships also provide funding for 2 to 3 years for postdoctoral or experienced visiting international researchers, and are also open to all fields. Cellule Europe offers individual support for candidates to ULB:


It is imperative that stays in Belgium for doctoral or postdoc candidates start in 2018 and can continue in 2019. Complete applications must be submitted by Friday 17 August 2018.

Burkina Faso
DR Congo


Les mardis de la philo cet automne à partir du 2 octobre 2018!

Gertrudis Van de Vijver, avec la participation d’Ariane Bazan pour quelques sessions: Le suspens du sujet; le sujet aux prises avec l’objet.



Bazan, A. (2018). Met empathie alleen komen we er niet. Waalse Kroniek. De Standaard, 14.06.2018, p. 39. empathie

Groepen mensen stellen ongeziene uitdagingen die niet meer met ‘natuurlijke’ middelen kunnen opgelost worden. Empathie is wat het vormen van banden toelaat in zoogdierengroepen, maar beschaving is wat het onnatuurlijke samenleven van mensen met velen zo dicht op elkaar mogelijk heeft gemaakt. Beschaving rust op historisch gegroeide regels en wetten, die hun oorsprong vinden in structurerende taboes. Een taboe is iets wat je niet doet omwille van de regel zelf, niet omdat er een redelijke motivatie toe is: we stoppen bv voor rood licht. Wanneer we overspoeld dreigen te raken door emoties, omdat we empathisch open staan voor anderen, moeten we zo sober mogelijk pogen houvast te vinden in deze historisch erfenis van wetten en structuren (en van de scheiding van de machten). 

Bazan, A. & Quackelbeen, L. (2018). Hou slachtoffers uit het beeld: Moreel oordeel over de ouders van Mawda zegt niets over juridische verantwoordelijkheid. Opinie., 03.06.2018. Mawda

‘Het publiek wordt gevoed door informatie die juridisch onhelder lijkt te zijn, maar dit helemaal niet is’, schrijven Ariane Bazan en Ligeia Quackelbeen naar aanleiding van uitspraken over ‘de verantwoordelijkheid van de ouders’ in de zaak van de peuter Mawda, die bij een politieactie om het leven kwam.

Avec Ligeia Quackelbeen nous disons essentiellement ceci: aucune logique juridique ne prend en compte des conditions du côté des victimes dans la question de la culpabilité (pour le droit pénal seul compte l’action de l’auteur, pour les droits de l’homme, l’humain en jouit de façon inconditionnelle). Quand Bart De Wever dit qu’il faut minimalent “impliquer les parents de Mawda dans le tableau” il exprime un jugement moral dont il faut savoir qu’il est donc en  contradiction avec les différentes logiques juridiques qui garantissent l’état de droit.
Et nous ajoutons: dire en réponse à BDW que ces jugements sont venus trop tôt après la mort de Mawda, qu’on peut comprendre les parents de Mawda, sont en fait déjà des aveux de faiblesse. La seule réponse logique à son jugement moral est le message radical et sobre qu’il est non pertinent dans un état de droit.

Bazan, A., Lemmens, W. & Van de Vijver, G. (2018). Niemand kan ooit zeggen dat het nooit meer goed komt. Opinies. De Standaard, 28.05.2018, p. 32. Euthanasie

Bazan, A. (2018). Abortus blijft beter in de strafwet. De Waalse Kroniek. De Standaard, 17.05.2018, p. 40. Abortus

Bazan, A. (2018). Jordan Peterson is fout, de mens is geen kreeft. Opinies. De Standaard, 28.04.2018, p. 46-47.  Kreeft

Bazan, A. (2018). Bernini, de man die steen tot leven wekte. De Verrijzenis. De Standaard, 31.03.2018, p. 42-43. Bernini

Interview The Vienna Psychoanalyst March 28, 2018 PDF interview here

Bazan, A. (2018). Dat lastige vrouwenlijf. Waalse Kroniek. De Standaard, 14.03.2018, p. 40. lijf

Stel dat een vrouwenlijf op zich, door zijn anatomie, door zijn manier van functioneren, het de mens die erin woont lastiger maakt? Misschien valt er voor vrouwen, meer dan voor mannen, te leren over het eigen plezier uit de aanrakingen door anderen? Een en ander wijst zich anatomisch minder vanzelf uit. Als die lectuur klopt, dan hebben vrouwen paradoxaal genoeg anderen sterker nodig voor de eigen seksuele emancipatie dan mannen.

Bazan, A. (2018). ‘Wat “Call me by your name” jou kan leren over de liefde’., 08.03.2018 om 14:30liefde

Hier is de niet-geredigeerde versie met een paar andere nuances.

Bazan, A. (2018). Liefde is onvoorwaardelijk, maar niet onbegrensd. Waalse Kroniek. De Standaard, 01.03.2018.

Onvoorwaardelijkheid zegt dat niets wat gebonden is aan de ontvanger het onmogelijk maakt om liefde te krijgen, terwijl begrensdheid op de limieten bij de ander wijst om liefde te geven. Toch zal je in de liefde de grenzen van je geliefde vaak ervaren als voorwaarden waar je zelf niet aan voldoet.

Eerste column! Bazan, A. (2018). Voorkomen is niet altijd beter. Waalse Kroniek. De Standaard, 15.02.2018, p. 39.

ivm stigmatiserend gevaar van vroegdetectie en onvoorwaardelijke steunverlening als sleutel tot emancipatie

Plets, G. (2018). Vrijdenker Ariane Bazan:  ‘Vrouwen zijn ook een object,het lijf is daar’. De Standaard Weekblad, 10.02.2018

over vrouwen, maar ook over klinische psychologie, psychoanalyse, onvoorwaardelijkheid, en over ethiek en de dans van het leven

Sonnemans, A. (2018). Dit zijn de mensen die jongeren met een doodswens helpen. In gesprek met een voorstander en een tegenstander van euthanasie bij psychisch lijden. Tonic,health platform van VICE, Amsterdam, 09.02.2018.

“Er zijn geen objectieve redenen om te leven. Voor elke reden die je bedenkt, is er altijd iemand die dat niet heeft. Het is daarom de plicht van alle mensen om elkaar voortdurend tot het leven te verleiden. Wie de vraag stelt: dood mij, vraagt de ander om aan deze plicht te verzaken.”

Bazan, A. (2018). Geef psychologen vertrouwen, De Standaard, opinie & analyse, 27&28-01-2018, p. 41   20180127_DS_DN_077_0

Engels, T. (2018). Ariane Bazan: ‘We hebben nood aan een meer menselijke visie op de geestelijke gezondheidszorg’, Knack, 08/01/18

Bazan, A. (2017). De boomerang van #metoo. De Standaard, opinie & analyse, 18-10-2017, p. 36. 20171018



Recent public and general media interventions

Besmond de Senneville, A. (2017), En quinze ans, l’euthanasie s’est banalisée en Belgique. La Croix, p.8-9.

Verhaeghe, T. & Bazan, 1. (2017), Dwang mag nooit een noodzaak zijn, Kinder- en jeugdpsychiatrie onder de loep.  26.11.2017

Ruim 1 op 7 van de jongeren werd tijdens hun opname in de kinder- en jeugdpsychiatrie              vastgebonden of opgesloten. Een veel te hoog cijfer.

Bazan, A. & Verhaege, T. (2017), Verbod op eezame opluiting bij kinderen onder de 16 jaar kan krachtige motor zijn voor verandering in kinderpsychiatrie. De Morgen. 27.10.2017

Kollectief Zonder Dwang reageert op rapport Vlaamse Zorginspectie

29.09.2017, De Standaard, Opinies. Zeg niet te snel: ze kunnen er niets aan doen

Kinderen die gedragsproblemen vertonen, belanden te vaak in de psychiatrie, schrijft                  Kollectief Zonder Dwang. We moeten ze langer in hun vertrouwde omgeving proberen te houden, zodat ze de band met hun vertrouwenspersonen niet verliezen.

14.09.2017, Journal Le Soir: Le débat du jour “Faut-il élargir les conditions d’accès à l’euthanasie?”

de Koning, P. ( 2017). Angst voor de macht? Wilders laat er niks van zien. NRC Handelsblad. 10.03.2017

09/12/2016, Intervention at the Belgian College of Neuropsychopharmacology and Biological Psychiatry National Day: ‘Pain, incurability and euthanasia

November 2016, Journal In druk (Bruzz), interviewée par Ken Lambeets dans un portrait intitulé « Een moeder kan haar kind alleen maar misvormen »

Bazan, A. (2016), De onherleidnare Achillespezen van de menselijke conditie. Mirari. 09.11.2016

Bazan, A. (2016), Euthanasie bij psychisch lijden ondermijnt het veld van de mentale gezondheiszorg

Bazan, A. (2016), Mentale gezondheidzorg is geen geneeskunde. Knack online. 29.06.2016

Bazan, A. (2017), Plus de sorcières et moins de barbares.  La Revue Nouvelle, 5, dossier “A tous nos monstres”, online.

Qu’est-ce qui fait la monstruosité humaine ? Sommes-nous tous monstrueux ? Partant du principe d’une potentialité monstrueuse en chacun de nous, il s’agit de comprendre le basculement dans la monstruosité. Cela nécessite, d’une part, une analyse des formes de violence et, d’autre part, d’interroger ce qui fait le lien social.

Maes, R. & Kolowski. G., (2017), A tous nos montres, La Revue nouvelle, 5

Entretien avec Renaud Maes

Ariane Bazan revient elle aussi sur les monstres humains, dans une analyse qui fait écho au texte de Paola Stévenne. Elle suggère que nous avons tous en nous la potentialité d’être un monstre, que cette potentialité est inhérente à l’être humain. Ce qui nous retient d’un basculement dans les formes les plus absolues de violence, c’est la possibilité d’une séduction amenant à tisser des liens avec d’autres… Humiliation et isolement produisent des monstres, mais il y a moyen de contrer ces processus. Sans pour autant croire dans la chimère d’une société sans violence et en partant du principe que « rien n’est jamais acquis à l’homme ».

Renard, H., (2017), Psychologe Ariane Bazan pleit voor psychiatrie zonder dwang: “euthanasie vanwege eezaamheid? Verschrikkelijk”,

Een andere geestelijke gezondheidszorg, zonder isoleercellen en vernederende behandelingen: daarvoor pleit hoogleraar psychologie Ariane Bazan, die mee haar schouders heeft gezet onder het Kollectief Zonder Dwang. Ze is ook een tegenstander van euthanasie bij zwaar psychisch lijden. ‘Patiënten komen nu zelf aanzetten met euthanasie als optie – zo ver is het gekomen.’

Scientific Publications 2018

Bazan, A. (in press). A propos de la folie et de l’amour dans Crime et Châtiment de Dostoïevski. Psychologie Clinique.

Ariane Bazan (2018): Psychoanalysis and academia: Psychoanalysis at the crossroads between exact and human sciences, International Forum of Psychoanalysis, DOI: 10.1080/0803706X.2017.1392040

Steinig, J., Bazan, A. Happe, S., Antonetti, S., Shevrin, H. (2017). Processing of a subliminal rebus during sleep: Idiosyncratic primary versus secondary process associations upon awakening of REM- versus non-REM-sleep. Frontiers in Psychology, 8, 1955. DOI=10.3389/fpsyg.2017.01955

Van de Vijver, G., Bazan, A., Detandt, S. (2017). The Mark, the Thing, and the Object: On What Commands Repetition in Freud and Lacan. Frontiers in Psychology, 8, 2244. DOI=10.3389/fpsyg.2017.02244

Detandt, S., Bazan, A., Schroder, E., Olyff, G., Kajosch, H., Verbanck, P., & Campanella, S. (2017). A smoking-related background helps smokers to focus. An Event-Related Potentials study during a Go-NoGo Task in smokers. Clinical Neurophysiology.128, 1872-1885.

Bazan, A. & Detandt, S. (2017). The grand challenge for psychoanalysis and neuropsychoanalysis: a science of the subject. Frontiers in Psychology 8, 1259 doi: 10.3389/fpsyg.2017.01259.

Detandt, S., Bazan, A., Quertemont, E., & Verbanck, P. (2017). Smoking addiction the shift from head to hands. Approach bias towards smoking-related cues in low dependent versus dependent smokers. Journal of Psychopharmacology, 31(7):819-829.

Bazan, A., Klein, A., Luminet, O., Rosoux, V., van Ypersele, L. (mai 2017). Belgique-België. Croisement de langues, d’histoires & de mémoires. Mémoires en jeu, 3, 120-129.

Bazan, A. (2017). Alpha synchronization as a brain model for unconscious defense: An overview of the work of Howard Shevrin and his team.  The International Journal of Psychoanalysis doi:10.1111/1745-8315.12629 .

Detandt, S., Leys, C. & Bazan, A., (2017). A French Translation of the Pleasure Arousal Dominance (PAD) Semantic Differential Scale for the Measure of Affect and Drive. Psychologica Belgica, 57(1), 17–31.  DOI:


Who am I?



One thought on “Actualités – What’s new?

  1. rob perriëns

    Geachte mevrouw Bazan,

    het Kollectief Zonder Dwang vind ik een een heel belangrijk initiatief. Ik vroeg mij af welke reacties nog gekomen zijn op de bijdrage hierover van Tim Opgenhaffen. Ook of de studiedag van 4 mei ll., die ik helaas gemist heb, aanleiding heeft gegeven tot verder opentrekken van de problematiek naar heel de zorgsector, in de zin zoals Tim Opgenhaffen aangaf.
    Zelf ben ik van tamelijk nabij betrokken bij de problematiek. Ik ben rechter in de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij te Gent, bevoegd voor de opvolging van internering. Daardoor kom ik regelmatig dicht bij de kern van de problematiek, waar ik me ernstig zorgen om maak.
    Alvast al mijn respect voor de initiatieven die het Kollectief Zonder Dwang ontwikkelt.

    Rob Perriëns


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *